Voci di Ieri

Lontano da Ponza. Trova tutti gli articoli nel menù: “Storia”

Immagini

i-08 l-05_0 pa-02 foto-13 103a IMG_20171105_102647 (2)

“Le avventure di Pinocchio” in dialetto ponziano (5)

Condividi questo articolo

di Ernesto Prudente

Capitolo  10°

I burattini riconoscono Pinocchio e gli fanno una gran festa, ma sul più bello esce fuori Mangia­fuoco, il burattinaio, e per Pinocchio si profila il pericolo di fare una brutta fine.

Quanne Pinocchio trasètte dint’u barraccone, u sipàrje stéve ggià aizzate e ncòppe u par­che già stévene Arlacchìne e Pulecenèlle che facévene finte i s’appiccecà tra lòre é stévene pronte pe se menà mazzate i mòrte.

A ggénte, c’u ll’uocchje apiérte e i récchje spe­làte, stéve attiénte a chélle ca succedéve ncòppe u parche e se schiattàve i resàte. I duje se cantavene i còrne comme sé fossere òvère dduje perzune i chi­ste munne.

A ntrasàtte, Arlacchine se fermàje a parlà é c’a mane facètte ségne a une ca stéve arréte a tutte é se mettètte a strellà: “Sante d’u paravise, sto sunnànne o stò scetate? Chille llà bbàsce me pare Pinocchio”! “E’ Pinocchio ovére”, decètte Pulecenèlle. E a stésse còse ‘a decètte pure Filumène. “E’ isse, è pròpete isse” alluccàjene ‘nziéme tutte i burrattine ca stévene a rète i quìnte.

Allore Arlacchine se mettètte alluccà:

“Pinocchio, viéne a ccà. Viéne int’i bracce d’i fràte tuoje”.

Pinocchio, nun su facètte dìcere doje vòte e cu duje zumpe, mettènne i piéde pure ncape u diretto­re d’orchèstre, fuje ncòppe u pàrche.

Succedètte a fine d’u munne, vàse, abbràcce, pìzzeche, muorze ca nun fennévene maje tante c’a ggènte se sfastedìàje e se mettètte alluccà: “Baste cu stà mmuìne, jàmme annanze c’a cummèdje”.

Viste che i burrattine nun ne vulévene sapé é con­tinuàvene a fa fèste a Pinocchio, ascètte fòre u cape, n’òmme accussì ruosse ca mettéve paure sule a ‘uàr­dàrle. Ere brutte comm’a pèste. Tenève na barbe, nére comm’a gnòste, e tante lònghe, tante lònghe, ca quanne cammenave nce jéve sotte i piède. Tenéve na vocche larghe comm’a nu furne e duje occhje ca parévene ddoje lantèrne appicciate. Mmàne tenéve na fruste fatte i siérpe é i code i vorpe ntrezzàte.

Quanne chiste assummàje, nisciune fiatàve cchiù.

Se sentévene vulà i mosche.

“Pecché si venùte a méttere muìne dint’u triatre mìje”? decètte a Pinocchio.

“M’è crédere, nubilissime òmme, c’a corpe nun è a mìje”, rispunnètte Pinocchio.

“Basta, zìtte, stasére facimme i cunte”. Decètte chille giàcante.

Fennute a rècete, u burattinaje se ne iètte dint’ a cucine pecché, ncòppe u fuoche, nfelate int’a nu spiéde, tenéve nu crapettiélle pe su mangià. Date ca nun tenéve cchiù légne a brucià, chiammaje Pulecenèlle é Arlacchine é nce decètte: “Purtàteme ccà chille burrattine i Pinocchio ca truvate appìse a nu chiuove. Me pare nu cose i légne sìcche é met­tènnele a brucià sicuramènte fa na bèlle fiamme p’arrostere u crapètte”.

Arlacchine é Pulecenèlle, mpaurite p’i uàrdate storte d’u patrone, currèttere addo stéve Pinocchio, u pigliàjene é, mbràcce, comme si fosse nu capito­ne, u purtàjene int’a cucine.

Pinocchio alluccava, menàve strille i pazze, chiàmmanne aiute: “Papà, aiùteme. Nun me fa murì. Sàrveme”:

Capitolo  11°

Mangiafuoco starnurisce e perdona Pinocchio che, a sua volta, difende dalla morte il suo amico Arlecchino.

burattinàje Mangiafuoche, accussì se chiam­màve, ère n’òmme cchiù brutte d’a pèste. Chélle barbe, pò, c’u cummegliave da cape a pède, comme se annanze tenésse nu mantesine, u facéve sembrà n’òmme cattive. Ma nun ére accussì malamènte. Quanne se vedètte i frònte Pinocchio ca se turcéve e strellave p’a paure e chiagnéve, se mpiétusètte a tale punte ca facètte nu starnute ca parève na cannunate.

A chille starnute, Arlacchine, ca canuscéve bbuone Mangiafuoco, s’acalàje u late i Pinocchio e int’a na récchje, zitte-zitte, nce decètte: “Aje scam-pate, frate mìje, u starnute i Mangiafuoco è state nu bbuone ségne. Avute cumpassione i té. Mò sì sarve”.

S’adda sapé che tutte ll’uommene quanne adde­vèntene tiénere i còre chiàgnene é si nun chiàgnene fanne finte i s’asciuttà na làcreme. Mangiafuoco, nvéce, tène u vizzje i fà nu starnute pe dimustrà ca pur’isse tene nu còre.

A chiste punte, Mangiafuoco, sèmpre cu na voce pussénte, decètte a Pinocchio: “Baste mò. Aje fennéscere i chiagnere. I làcreme tòje me fanne venì n’acquoline mmoccche ca quase-quase.. Eccì, Eccì”. E facètte n’ate dduje starnute.

“Crisce sante” fùjene i parole i Pinocchio.

“Grazie, respunnette Mangiafuoco. Mò dimme na còse: Pàtete é màmmete so ancòre vive”?

“Papà sì, a mammà nun l’agge maje canusciute”.

Chi sà che dispiacère fosse pe pàtete se je, mò, int’a stu mumènte, te facèsse ittà int’a chille cravu­ne appicciàte.

Pòvere viécchje, u cumpatische” etcì-etcì-etcì­etcì ”, è facètte quatte starnute.

E Pinocchio:”Crisce sante”.

“Grazie, rispunnètte Mangiafuoco, s’adda cum­patì pure a mmé. Mò, cumme vide, nun ténghe cchiù légne a méttere dint’u fuoche pe fennì i còce­re u crapettiélle é tu mi facisse proprie còmmede. Ma oramàje me songhe mpiétusite é u pòste tuje aggia jàrdere quacche burrattine d’ì miéje. E alluc­càje: Ué, uàrdje”.

A chiste llùcche accumparèttere ddoje uàrdje i legnamme, sécche é lònghe, cu nu cappiélle, com­m’a chille ca tènene i carabbiniére, a ddoje ponte, é cu na sciabbule arruzzute sfudarate mmane.

A ché, Mangiafuoco, cu na voce cavèrnose, nce decètte:

“Pegliàte Arlacchine, attaccàtele bbuone é menàtele dint’u fuoco. Vògle c’u crapettiélle s’ad­da arrostere bbuone.

Fegurateve u pòvere Arlacchine. Tremmave suocce-suocce é p’a tròppe paure se cacàje sotte.

Pinocchio, quanne u vedètte in chélle condizio­ne se ngiunicchiàje i piéde i Mangiafuoco é, signuzzànne, cu i lacreme ca nce scennèvene, se mettètte a dìcere:”Pietà, signor Mangiafuoco! Piétà”.

“Ccà nun nce stanne signure”, respunnètte Mangiafuoco.

“Pietà, signor Cavaliere”

“Ccà nun nce stanne cavaliere” decètte Mangia­fuoco.

“Piètà, signor cummendatore”, impluràje Pinoc­chio.

“Ccà nun nce stanne cummendatore”, ascètte a vocche i Mangiafuoco.

“Piétà, Ccellènze”

Quanne se sentètte chiammà Ccellènze, Man­giafuoco addeventàje, bèlle é buone, na perzone i còre é decètte a Pinocchio: “Eva bbuò, che vvuò a mé”.

E Pinocchio, c’a fàcce pe tèrre: “T’addumanne a ràzzje p’u stu pòvere Arlacchine”.

“Si t’agge fatte a té, a ràzzie, nun signifeche c’agge fà a tutte quante. Chiste me sèrve p’appic­cìà u fuoche p’arrostere mègle u crapettiélle”. Allo­re Pinocchio, aizzannese all’érte e ghittànne u cap­piélle pe tèrre, decètte c’u curàgge: “Sé è accussì, sàcce chélle ca tòcche a mé.

Signure uardìje, attaccàteme é ghittàteme mmièze u ffuoche pecché nun è juste ca stu pòvere Arlacchine adda murì pe mé”:

Sti paròle, ditte a voce àute, facèttere chiàgnere tutte i burrattìne che stévene llà é i guàrdje, pure llòre i légne, chiagnévene comm’a dùje pecuriélle i làtte.

Mangiafuoco, ch’ère attiénte a tutte stu scun­guàsse, dapprìmme se ne strafuttètte i tutte chélle paròle e i tutte chélle làcreme, pò, chiane-chiane, pur’isse se còmmòvètte é se mettètte a starnutì.

Dòppe ca facètte quatte, cinqe, sèi starnute, ara­pètte i vràcce dicènne a Pinocchio: “Tu sì nu buone uàglione, viéne ccà é dàmme nu vase”.

Pinocchio currètte sùbbete é, arrampecannese p’a barbe, comme si stésse nfacce a na muntagne, nce azzéccàje nu vase ncòppe a ponte d’u nase.

“Allore a ràzzje è fatte”, dumandaje Arlacchine cu nu file i voce c’appéne se sentéve.

“A ràzzje è fatte”, respunnètte Mangiafuoco.

Pò, muvènne a cape a ccà é a llà, decètte: “Sta­sére u craprètte mu mange pure mmiéze crude, ma attiénte p’a pròsseme vòte. A chi tòcche, tòcche ”.

P’a giòje, i burrattine saglièttere tutte ncòppe u parche, appicciàjene lumme e lampadàrje e se met­tèttere a zumpettìà é a ballà fine a ghiùorne.

Capitolo  12°

 

Mangiafuoco regala cinque monete d’oro a Pinocchio perché le porti a Geppetto. Pinocchio, invece, si lascia abbindolare dal Gatto e dalla Volpe e se ne va con loro.

juorne appriésse, Mangiafuoco chiammàje, a spartàte, a Pinocchio é nce dummannàje:

“Comme se chiamme pàtete”

“Geppetto”

“C’àrte fà?

“U pòver’òmme”.

“Uadàgne assaje sòrde?”

«Uadàgne tànte ca nun tène maje nu sorde int’a sàcche. Pe m’accattà u libbre d’a scòle s’à vennùte a giacchètte ca tenéve ncuolle».

“ Pòver’òmme. Me fà cumpassione. Tiècchete cìnqe munéte d’òre, pòrtancélle é fange pure i salu­te miéje”.

Pinocchio, dòppe c’avètte ringraziàte mille vòte Mangiafuoco, pigliàje tutte i burrattine d’a cumpa­gnìje e l’abbracciàje a une a une. Abbracciàje pure i guàrdje é, tutte cuntènte, pigliàje a vìje d’a case.

Nun avève fatte mànche miéze mìgle i cammine quanne ncuntràje na vorpe zòppe e nu jàttone cum­pletamènte cecàte che cammenàvene abbracciàte, aiutànnese tra llòre a buone cumpagne.

A vòrpe ch’ère zòppe cammenave appuggiate a jàtte è a jàtte, ch’ère cecate, se lassave purtà d’a vorpe.

“Bòngiòrne Pinocchio”, nce decètte a vòrpe.

“E cumme sàje u nomme mije”? dummannàje Pinocchio.

“Canosche a pàtete”!

“Addò è viste”?

“Agge viste aière ncoppe a pòrte d’a case soje”.

“E che facéve”?

“Tenéve na cammise c’u i màneche arraugliate é, p’u fridde, tremmave comm’a na fògle”.

“Pòvere papà. Ma, si Ddìje vò!, a ògge nun trèmmarà cchiù”.

“E pecché, che fàje”?

“Pecché songhe addeventate nu signore”.

“Nu signore tu”? Decètte a vorpe facénnese na resate sguàjate. Pure a jàtte reréve, allìsciànnese i baffe.

“Cà nce stà pòche a rìrere”, decètte Pinocchio nu pòche ncazzate. “N’àgge a dulore i ve fà venì l’acquolina mmocche, ma je tènghe cinqe munéte d’òre, i vviccànne” é ì teràje fòre a dint’a sacche, addo i tenéve nascuoste.

Comme i vedètte, a vorpe allungaje chélle còsce ca parévene arracagnute mèntre u jattone arapètte, pe nu mumènte, ll’uocchje che paréttere doje lan­tèrne.

E’ pròprje vère ca i sorde fanne venì a viste i cecate!

“E mò, dummannàje a vorpe, che nce fàje”?

“Primme i tutte, respunnètte Pinocchio, vògle accattà na bèlle giacchètte nòve a papà. Na giac­chétte d’òre e d’argiènte cu i buttune i brillante. Pò m’agge accattà nu sillabbàrje pecché vògle ì a scole pe studià vèramènte”.

“Uarde a mé, decètte a vorpe. Je, p’a vògle matte i studià, agge perdute na còsce”.

“E uàrde pure a mé, decètte u jàttone, ca pe stu­dijà assaje agge perdute a viste a tutte é duje ll’uocchje”.

Mèntre arravugliàvene sti penzìèri, nu miérule jànche, ca stéve pusate ncòppe a na schiante i n’àr­bere, se facètte sentì decènne:

“Pinocchio, nu dà rètte a i cunzigle di male cumpagne, si nò, appriésse, te ne piènte”.

Pòvere auciélle! Nun fennètte manche i parlà, c’a jàtte, cu nu zompe ca paréve nu fùlmene, se menàje ncuolle e s’u mangiàje cu tutte i pénne.

Fennute i mangià, se pulezzàje u musse, nchiu­dètte ll’uocchje e turnàje a fà a cecate, comm’a prìmme.

“Pòver’auciélle, decètte Pinocchio nfacce a jàtte, pecché nce fatte fà stà brutte fine”?

“Nc’agge vulute dà na lezione, accussì se mpàre a se nfelà int’i fatte i ll’ate”.

Cammenanne é chiacchiaranne, avévene fatte quase na metà d’a vìje pe turnà a case i Geppetto, quanne a vòrpe, avutànnese i bòtte é tòme-tòme, decètte nfàcce a Pinocchio:

“Vulisse radduppià i munéte ca tiéne? Vulisse ch’i cìnqe sòrde tuoje addeventàssere ciénte, mille, duimìle”?

“Magàre! E comme se fà”?

“U sistème è sémplece. Nvèce i ì a case, avisse venì cu nuje”.

“E addo”.

“U paése d’i bafarune”.

Pinocchio nce penzàje a responnere.

“Nun nce vògle venì. So arrevate quase a case é papà m’aspètte. Chi sà comme se sarrà dispiaciute a nun me vedè i turnà. So state nu sciauràte é avéve raggione a rille parlante quanne me decéve ca i uàgliune ca nun stanne a sentì i patre vànne spiérze é nun ù sanne. Fànne tutte na brutte fine. Pure aié­ressére stève facènne na brutte fine. Si sule nce pènze me vène nu lìppe i fridde”.

“Te ne vvuò ì pròprete a case”? decètte a vòrpe. “E sé è accussì vatténne pure, tante pègge pe té”.

“Tante pègge pe té”, repetètte pure u jàttone é continuàje: “Piénzece, piénzece bbuone. Ricòrdete che stàje piglianne a cauce a furtùne”.

“I cinqe sòrde ca tiéne, da nu juorne a n’ate, pònne deventà duimile” decètte a vòrpe.

“Duimile”, azzettàje a jatte.

“Ma comm’è pussìbile”, dumandàje Pinocchio ch’ère rimaste a vocche apèrte.

“Tu fàcce capì sùbbete-sùbbete”, int’a niénte, decètte chélle furbacchione d’a vòrpe. “Tu è sapé ca u paése d’i bafarune nce stà n’uorte ca tutte chiàm­mene u campe d’i miracule. Tu, sèmpe pe te fà capì, fàje nu fuosse, comme fànne i campagnuole quanne semmìnene, e dinte nce mitte nu zecchìne d’òre. U cummuogle cu nu pòche i tèrre é u dàcque.

Tu te ne vaje a case a durmì é durante a nòtte u zecchìne spighe é fiorisce; accussì, a matine dòppe, quanne tuorne, truove n’àrbere càreche i tante sòrde d’òre”.

Pinocchio nun capéve cchiù niénte tante ère sba­lurdute.

“Sicché, decètte, sé je semmìne int’a stu campe i cinqe munéte ca m’a date Mangiafuoco, a matine dòppe che nce tròve”?

“U cunte è fàcele”, respunnètte a vòrpe. “Nu cunte ca se pò fa ncòppe i ponte d’i déte.

Murtìpleche cinquciènte pe cinqe é t’èsce fòre ca te truove dint’a sàcche duimìle é cinquciénte munéte d’òre, lampante e sunante”.

“Che bèlle còse”, alluccàje Pinocchio facènne zumpe comm’a nu tacchìne.

Appéne agge cuovete tutte sti sòrde, duimile me tènghe pe mé e cinquciénte vi rigale a vvuje”.

“Nu riale a nuje”, strellàje a vòrpe. “Ma tu si pazze! Ddìje nce scampe é libbere, nuje nun vulim­me nisciune riale”

“Nun vulimme niénte”, decètte pure a jàtte.

“Nuje vulimme sultante aiutà a ggènte brave é pòvere”.

“Che brave persune, che brave gènte”, penzàje ncuorpe a isse Pinocchio e scurdànnese d’u patre, d’a giacchètte, d’u frìdde, d’u libbre é i tutte chelle còse bbòne c’avéve penzate i fà, decètte nfàcce i cumpagne:”Jàmme, jàmme sùbbete- sùbbete. Je vènghe cu vuje.

(continua)

Condividi questo articolo