Voci di Ieri

Lontano da Ponza. Trova tutti gli articoli nel menù: “Storia”

Immagini

0042-042 2009-07-16_18-58-30 u-32 14 scansione0003 Il crostaceo alieno: Percnon gibbesi

“Le avventure di Pinocchio” in dialetto ponziano (3)

Condividi questo articolo

di Ernesto Prudente

Capitolo 3°

Geppetto, tornato a casa, comincia a lavorare il pezzo di legno per fabbricarsi il burattino. Lo chiama Pinocchio. Le prime monellerie.

A case i Geppetto ère na stanzulélle pétte- pétte cu nu lantepòrte ca s’arapéve a mmié­ze a vìje pe dà nu pòche i luce. Mubbìlje?, cchiù niénte cà pòche: na sègge spagliate, nu liétte cu nu pagliaricce i èrve sécche, na tavule ca suffréve i mòte budecariélle è sbàndatòje,  pronte a se squadrà pe tèrre si une a tuccave. Nfacce u mure, i fronte a pòrte, nce stéve desegnàte nu cammìne c’u fuoche appicciate e na cazzaròle ca menave fumme, nu fumme che paréve quàse òvère, comm’u ffuoche.

Geppetto , appéne trasètte, accustàje u lantepòr­te, pigliàje i fiérre e s’ì  mettètte vicine. S’assettaje ncòppe a sègge sèmpe c’u piézze i légne sott’u racce.

“Agge chiammà Pinocchio”, decètte, e se mettètte a rìrere. Chistu nòmme nce purtarrà furtùne.

Truvate u nòmme accummenzàje a faticà.

Inizìàje d’a cape: facètte i capille, a frònte e pò ll’uocchje ca, appéne fennute, se muvévene e ‘uardàvene talmènte fisse-fisse ca Geppetto se met­tètte quase a ppaure.

Pò facètte u nase che appéne fennute se mettètte a créscere e, int’a niénte, addeventàje nu nasone ca nun fennéve maje. Isse u tagliave é u nase invece i s’accurcià addeventave sèmpe cchiù luonghe. Se stancàje e passaje a fà a vocche. Nun avéve ancòre fennute ca chélle se mettètte a rìrere é a fa smòrfje p’u sfottere.

U pòver’òmme se pigliàje tante còllere ca nun avètte a fòrze i riagì.

Facètte finte i niente è continuàje a gghì annante.

Facètte u mènte, u cuolle, i spalle, i bracce è i mmane.

Faticave c’a cape calate e, a ‘mpruvvise, se sen­tètte i piglià a parrucche. Aizzaje ll’uocchje e vedètte c’a parrucche soje stéve mmàne a Pinoc­chio.

“Damme a parrucche”, decètte.

E Pinocchio invéce i nc’a dà, s’a mettètte ncape. Ere tante ròsse c’u cummegliàje a cape, sane-sane.

A chille sgarbe , u’ povere Geppetto addeventàje triste e chine i malincunìje.

“Birbante e malandrìne, nce decètte, nun t’agge ancòre fennute e tu già accummiénze a nun me respettà.

Je songhe pàtete , recuordete”!

E mèntre decéve stì paròle s’asciuttàje na làcre­me ca nce scennève p’a fàcce.

Nun nc’a facètte a gghì annanze. S’àvètte fermà. A cape nce geràve comm’a n’ariàtèlle e i mmàne tremmàvene sòcce-sòcce…

Avéve fa ancore i cosce e i piéde.

Dòppe u’ repuose, ca duràje parìcchje, maste Geppetto, s’aizzàje a còppe a sègge e repigliàje n’ate vòte a faticà.

Facètte, a prìmme, na còsce. Pò passaje a chél­l’ate. Quanne fennètte i fà u’ siconde pède, mèntre s’u’ ‘uardave.

Chine i giòje, se sentètte arrevà nu cauce ncòppe a ponte d’u nase ca u facètte vedé tutte i stélle ca se védene ‘nciéle int’a na bèlle nut­tate.

“C’aggja fà, decètte, a colpe è a mje; nc’avéve penzà primme, mò nce stà pòche a fà cchiù”.

Pigliàje u’ mamuocce e u mettètte ntèrre p’u mparà a cammenà.

Pinocchio, cumme facètte i primme passe, e i còsce se sciuglièttere, teràje u lantepòrte e cu nu zompe se truvaje a  mmiézze a vìje é llà se mettètte a correre a tutte forze facènne, cu i piéde i légne, nu remmore ‘i pazze.

Zumpàve comm’a nu cunigle.

U pòvere Geppetto ‘nce curréve appriésse ma nun arrevàve.

“Agguantàtele”, alluccàve Geppetto ma a gènte che stéve p’a vìje, vedènne stu uàglione i légne ca curréve comm’ a  nu cavàlle, se fermave, curiose e ncantate, sule a guardarle e reréve, reréve comm’i matte. Sule nu carabbiniére, sentènne tutte chélle ammuìne, e penzanne ca fosse cumparse nu ciucce cu i scélle, se fermàje, cu i cosce apèrte é i mmàne spalancàte, tante ca chiùdètte a vìje.

Int’a mane dèstre tenéve a sciabbule c’avéve luvate a dint’ u fòdere.

Pinocchio, quanne a luntane vedètte ca u carab­biniére sbarràje a vìje, penzàje i nce passa pe mmiéze i cosce. Ma facètte fiàsche pecché u carab­:niére, sènze se mòvere, agguantàje p’u nase, tante ere luonghe.

Quanne arrevaje Geppetto, cu nu fiatone che ‘nce a facéve appéne appéne a respira, u carabbi­niére u’ cunzegnàje dint’i mmàne sòje.

Geppetto, pe’ punizione, nce vulève fa na teràte i récchje ma nun putètte pecché nun i truvaje. E sapìte pecché? Pecché quanne u facètte a cape se scurdàje i fa pure i récchje.

U pigliàje p’u cuolle é su carriaàje a case, decènnece: “Mò che gghiàmme dinte facimme i cunte”.

Pinocchio, vedènne a malaparàte, se menàje pe terre é nun voléve cchiù cammenà. Se nceppàje. Mpuntàje i piéde pe terre comm’ a nu ciucce ‘nt’a sagliùte.

A pòche a vòte, tutt’a gènte ca stéve p’a vìje, curiose e scansafatiche, se fermàje attuorne è se mettèttere a fà i cummiénte: “Pòvere mamuocce, tène raggione i’ se mpuntà. Fa bbuone a nun vulé tornà a case. Chi sa che mazziatone tène stepàte maste Geppetto che pare nu buon’omme ma che se stà cumpurtànne comm’a nu lazzarone cu stu povere ‘uàgliùnciélle”.

Ne decèttere tante e tante ca u carabbiniére lasciàje lìbbere a Pinocchio, afferràje pe nu racce maste Geppetto è s’u purtaje ‘ncasèrme.

U pòver’omme, nun sapènne comme s’ère difèndere, se mettètte a chiagnere comm’a nu crapettiélle.

P’a vìje, sémpe tenute p’u racce da u carabbìniére, barbettàje: “Che fìgle sciauràte, è a penzà che je ne vuléve fa nu uàglione mudèlle, nu uàglione respettuse, educate è chìne i criànze. Tutte chéste m’àgge mmeretate, nc’ère penzà prìmme. Mò sta tutte bbuone”

Chélle ca sucedètte dòppe, còse a nu crédere, v’i’ conte appriésse, a pòche a vòte

 

Capitolo 4°

La storia di Pinocchio con il Grillo parlante dove si nota che i ragazzi non accettano i consigli di chi sa più di loro.

V’agge dìcere, amìce, pitte o ruosse ca site, che mèntre u’ pòvere Geppetto, sènze avé fatte niénte, jètte a fennì mprigione, Pinoc­chio se mettètte a correre pe turna’ a’ case.

Ma, pe fà amprèsse, pigliaje a vìje pe dint’i cam­pagne, zumpanne pe’ ncòppe i sèpe, p’i’ fuosse chine d’acque comme si fosse state ‘na lepre cu i cane a’ rète.

Quanne arrevàje annanze a case, truvàje a pòrte accùntate, nce dètte na vuttate e trasètte. Chiudètte a pòrte cu saglièscìnne è a rete nce mettètte pure nu palètte é, tutte cuntènte, s’assettàje pe tèrre.

Chélle cuntentézze duràje pòche pecchè sentètte nu Cri-cri-cri che nce mettètte na madònne i paure ca u facètte tremmà sane-sane. Chiane-chiane, cu nu felìlle i voce, dummannàje: “Chi è ca me chiamme”?

“Songh’je”! e Pinocchio, avutannese, vedètte na rille, diéce vòte cchiù ròsse i chélle ca vedimme sèmpe, pure a mmiéze a vìje, ca sagliéve chiane- chiane nfacce u mure.

“Dìceme, rille fetènte, chi sì”?

“Je songhe a rille parlante é stonghe i case ccà dinte, a coppe a ciént’anne”.

“Ma a ògge, sta case è a mìje”, decètte Pinoc­chio, é, famme u piacére, vatténne sùbbete, sènza fa stòrje”.

“Je, a ccà, nun me ne vache sé primme nun t’àgge dìtte na ròsse verità”.

“E dìcele amprèsse, nun pèrdere tiémpe”.

“Uàje a chille uàgliune ca nun stanne a sentì a mamme é u patre é se ne vànne d’a case. Chiste uàgliune nun farànne màje bbène, é, ampresse, se pèntene. Fànne tutte na malafine”.

“Cante comme vvuo, rìlle fetose, je te dìche ca dimàne, a primmamatine, je me ne vache a chéste case pecché, si rimanghe ccà, facce a fine i tutte i uàgliune: me mànnene a scòle, addo, vògle o nu vògle, so custrétte a studia. Je tutte chéste nun u vògle fà . A mé me piace correre p’acchiappà i plummèlle è saglì  ncòppe i piante pe piglià l’au­cié11e a dint’i nide”

Pòvere fésse, ma u saje o no, ca facènne comme vuò tu, addeviénte nu ciùcce é tutte quante se

rnéttene a rìrere e, nzuppànnese u pane, se pìglene pure a pezzecate”.

Stàtte zitte, rille i malaùrìje, a mé nun me fotte  proprie niénte i chélle ca tu piénze”.

A rille, ca tenéve a paciénze i Giobbe, e che nce tenéve a dà cunzìgle bbuone a Pinocchio, continuàje

“Si nun tiéne vògle i ì a scòle, mpàrete nu mestiére ca te cunsènte i te uadagnà nu piézze i pane onèstamènte”

Pinocchio, che accummenzave a pèrdere a paciénze, respunnètte: “Ncòppe u munne nce stà sulamènte nu mestiere ca a mé  me piace”.

“E qual’è stu bèlle mestiére”?

‘Chille i magnà, vévere, durmì é pazzia d’a matine a sére”.

Pe règule toje, respunnètte a rille, sèmpe c’a stésse calme, chiste ca tu vvuò fà è u mestiere i tutte chille ca fennéscene o dint’a nu spitale o din­t’a na galère”.

“Attiénte a té, rille i malaùrìje, si pèrghe a paciénze so uàje pe té”.

“Pòvere Pinocchio, me faje sule cumpassione”.

è pecché te facce cumpassione”?

Pecché si nu mamuocce è, chélle eh’ è pègge, tiéne a cape i légne”.

A sti paròle Pinocchio, c’u sanghe a 11’uocchje, arraggiàte, comm’a nu lione affamate, stènne a mane ncòppe u bancone, arràffe na mazzòle è a tire, c ‘u tutte a fòrze ca tenéve, addo stéve a rille. Disgraziatamènte a cugliètte è a rille tenètte appè ne u tiémpe i fa Cri-cri-cri ca rummanètte stecchite nfacce u mure.

 

 

Capitolo 5°


Pinocchio ha fame e cerca un uovo per farsi una frittata ma sul più bello la frittata gli vola dalla finestra.

Accummenzave a fa nòtte è a stòrje c’a rille ère fennute a tante tiémpe. Pinocchio, ca nun avéve mangiate niénte, se sentètte u stòmmeche muolle-muolle.

Tenéve famme . Na famme ca nun u facève capì niénte.

L1’uocchje currèttere ncòppe u fuculare addo se vedéve nu cautàre ca vulléve. S’avvicenaje p’u scummuglià, pe vedé che nce stéve a inte, ma a caz­zaròle nun èsistéve. Ere nu diségne nfacce u mure.

Mmagginàteve cumme remmanètte. U nàse s’a11ungaje i quatte déte. Addeventàje nu pàzze . Se mettètte a correre pe tutte a case, jéve a nnànze e a rète, comme nu lione dint’a na gàbbje, scaliànne pe tutte i buche, int’a ògne spicule, pe tutte i teràtore , pe truvà nu poche i pàne sicche, nu poche i pulènte, n’uosse i carne avanzàte, na spine i pésce, n’uosse i percòche, nzomme còccòse ca putésse mèttere sott’i diénte. Ma nun truvàje niénte , pròprije niénte.

Nun truvaje u riéste i niente è a famme crescéve, aumentàve cumm’a na nzalatiére i farine, mba­stàte cu ll’acque, e mise a créscere vicine u càute.

U povere Pinocchio l’ùneche sulliéve u truvàve a sbadiglià. Facéve sbadìgle accussì ruosse che spisse a vocche apèrte arrevave fine i récchje.

Sbadegliàve é sputave. Tante c’u stòmmeche se facéve sèmpe cchiù pitte.

Se mettètte a chiàgnere, cu 11’uocchje chine i làcreme è chine i disperazione, decéve: “Avéve raggione a rille parlante. Agge sbagliàte a nun stà sentì a papà é a scappà d’a case. Si papà stésse cà, je nun me truvasse int’a stà brutte mbruogle. Che brutte malàtìje è a famme”.

Mèntre fantasticave stì penziére, nce parètte i vedé a mmiéze u muntone i munnèzze na còse jan­che é ca paréve n’uove i galline. Facètte nu zompe, comm’a na zummezzate a mmàre, è ll’agguantàje. Ere n’uove, n’uove òvère. A giòje i Pinocchio arrivàje u massime can un è puss’bbele da raccuntà.

Penzànne ca fosse nu suonne s’u vutàve e s’u geràve dint’i mmane; u vasàve e u continuave a vasà nate vòte étant’ate vòte.

Nun putéve è nun vuléve credere a na furtùne ccussì rosse é se mettètte a penzà a comm’ avéve còcere

Uardànnele fisse-fisse decéve: “Mò, cumme t’àgge cucenà? Facce na frittate? O’ è mègle ca te frìje int’a tiélle? E si te facésse scaudàte? Nò! no, a mègle còse è ca te frìje int’a tièlle. Accussì fàcce pure prìmme”.

Sùbbete-sùbbete , friènne-magnanne , cumme se dìce, sènze penzarce ncòppe ddoje vòte, pigliàje na tièlle nce mettètte nu pòche d’acque, pecche nun riuscètte a truvà ll’uogle, è a mettètte ncòppe u fuoche ca stéve appicciate.

Comme vedètte ca 11′ acque accumenzàje a frìe­re, rumpètte a scorze i ll’uove facènne a mòsse i menàrle int’a tièlle. Ma, a int’a scorze, invèce d’u ghiànche e d’u russe, ascètte nu pullecìne che, allè­re é cuntènte, facènne pure n’inchine, nce decètte:

“Grazìje, grazìje, care Pinocchio. M’è sparagnàte pure a ftiche i rompera scorze. Stàtte bbuone è tante salute a case”

Arapètte i scélle è se ne vulàje p’a fenéste ca stéve apèrte.

Pinocchio rummanètte comm’a nu mbambulate, cu ll’uocchije ca uardàvene a fenèste, c’a vocche apèrte e cu i scòrze d’uove mmàne.

Nce vulètte nu poche i tiémpe pe se repeglià

Passàte u mumènte brutte accummenzàje a strellà, a chàgnere è a sbattere i piéde pe tèrre, decénne: “Avéve raggione a rille parlante, si nun fosse scappate d’a case, se ca nce stésse papà, je avésse avute tutte e nun me stésse murènne i fàmme.

Date che u stòmmecche se ribellave p’a famme, penzàje i fa na scappatèlle u paése vicine c’a speranze i truvà quàccune che nce facésse a carità i quàcche muorze i mangià.           (Continua)

Condividi questo articolo